Generally people turn to Yoga not for the attainment of Kaivalya (Liberation) but for physical and mental health or to avert disease. Almost all of them are householders. There are male and female members amongst the Sadhakas belonging to different age groups. It is necessary to devise a simple, uncomplicated method of Asana-Pranayama practice without affecting or distorting the basic fundamentals and also in tune with the contemporary times. Adopting this point of view, Author of this book has proposed a Pranayama practice without Kumbhaka. He has elaborated in detail two types of Pranayama named ‘Trimurti Pranayama’ and ‘Gayatri Pranayama’. Those Advanced sadhakas who wish to practice Pranayama with Bandhas and Kumbhaka, for them he has described Manasa Pranayama. All the three procedures of Pranayama are easy to perform. That is why Guruvarya Yogacharya Shrikrishna Vyavahare has given an appropriate nomenclature ‘Sahaja’ (easy, natural) Pranayama to it.
Some of the Yoga treatises do mention the practice of ‘Udara Pranayama’. Author has explained it at length. Even if the reader casts a glance at the table of contents of the book, it will be noticed that there is an elaborate discussion of topics such as Shuddhikriya (cleansing procedures), Nadishuddhi (cleaning of the Nadis), Mudra, Kumbhaka, Tribandha, Panchakosha, Saptachakras, Kundalini, etc. as taught by Hathayoga.
Yogacharya Shrikrishna Vyavahare has given an all-encampassing deliberation about Pranayama. Hence, this book is going to serve as a reference book to the old as well as new Yoga practitioners. The Yoga teachers and instructors will gain new direction and inspiration when they study this book.
This book is going to be beneficial to all- the novices as well as advanced Yoga Sadhakas. Author has provided enough food for thought through the new idealogy and novel experiments.
साधारणपणे लोक योगाकडे मुक्ती प्राप्त करण्यासाठी नव्हे तर शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यासाठी किंवा रोग टाळण्यासाठी वळतात. त्यापैकी जवळजवळ सर्वच सर्वसाधारण वेगवेगळ्या वयोगटातील पुरुष आणि महिला सदस्य असतात. मूलभूत तत्त्वांवर परिणाम न करता आणि समकालीन काळाशी सुसंगत अशी आसन-प्राणायाम पद्धतीची एक सोपी, गुंतागुंतीची पद्धत आखणे आवश्यक होते. हा दृष्टिकोन स्वीकारून, या पुस्तकाच्या लेखकांनी ‘कुंभकाशिवाय प्राणायाम पद्धतीचा’ प्रस्ताव मांडला आहे. त्यांनी ‘त्रिमूर्ती प्राणायाम’ आणि ‘गायत्री प्राणायाम’ असे दोन प्रकारचे प्राणायाम सविस्तरपणे सांगितले आहेत. जे प्रगत साधक बंध आणि कुंभकासह प्राणायाम करू इच्छितात, त्यांच्यासाठी त्यांनी मानस प्राणायाम वर्णन केले आहे. प्राणायामाच्या तिन्ही प्रक्रिया करणे सोपे आहे. म्हणूनच गुरुवर्य योगाचार्य श्रीकृष्ण व्यवहारे यांनी त्याला ‘सहज प्राणायाम’ असे योग्य नाव दिले आहे.
काही योग ग्रंथांमध्ये ‘उदर प्राणायाम’ चा उल्लेख आहे. लेखकाने त्याचे सविस्तर वर्णन केले आहे. वाचकांनी पुस्तकाच्या विषयसूचीवर एक नजर टाकली तरी लक्षात येईल की हठयोगात शिकवल्या जाणाऱ्या शुद्धिक्रिया (शुद्धी प्रक्रिया), नाडीशुद्धी (नाडींची स्वच्छता), मुद्रा, कुंभक, त्रिबंध, पंचकोश, सप्तचक्र, कुंडलिनी इत्यादी विषयांवर सविस्तर चर्चा आहे.
योगाचार्य श्रीकृष्ण व्यवहारे यांनी प्राणायामाबद्दल सर्वसमावेशक विवेचन केले आहे. म्हणूनच, हे पुस्तक जुन्या तसेच नवीन योग साधकांसाठी एक संदर्भ पुस्तक म्हणून काम करणार आहे. योग शिक्षक आणि प्रशिक्षकांना या पुस्तकाचा अभ्यास करताना नवीन दिशा आणि प्रेरणा मिळेल.
हे पुस्तक नवशिक्या तसेच प्रगत योग साधकांनाही फायदेशीर ठरणार आहे. लेखकांनी ह्या पुस्तकात नवीन विचारसरणी आणि नवीन प्रयोगांद्वारे विचारांना पुरेसे खाद्य पुरवलेले आहे.
